Vroeger, toen Gaast nog aan de Zuiderzee lag, was het water altijd een onberekenbare en soms dreigende factor. Inmiddels is de onzekerheid en invloed van het water van de Zuiderzee getemd door de aanleg van de Afsluitdijk. Het water komt nog wel eens opzetten, maar de onzekerheid en dreiging die ervan uitging is er niet meer. De verandering voor Gaast was groot. Het dorp dommelde een klein beetje in achter de dijk. Het richtte zich meer naar het land dan naar de zee. De zee was niet meer, vissers verdwenen langzaam en de geul slipt langzaam dicht. Ze maakte plaats voor boeren, andere ondernemers, pensionado’s en forenzen.

Wel een beetje jammer eigenlijk, want het water hoort bij Gaast en Gaast hoort bij het water. Wat zou het mooi zijn als het water weer wat terug zou kunnen komen en wat meer diversiteit zou geven.

Een voorbeeld van het verminderen van de invloed van het water is de teruggang van de visserij in het dorp. Ook Gaast had wel Zuiderzee-vissers en een paar Ijsselmeer-vissers. Wat er overbleef? De steen met de stoere harpoeniers en de reusachtige walvis. Zelfs de steen verdween en is nu vervangen door een afbeelding van een walvis in de bestrating van het plein in het centrum van het dorp en een replica van de steen in de Fuke. Wat meer recentelijk is er ook een prachtig beeld voor het dorpshuis de Fuke bijgekomen. Een mooi aandenken aan het verleden.

Wat ook nog herinnert aan de onzekerheid en dreiging van het water is een collage van foto’s van het vroegere KNRM station in het dorpshuis de Fuke. Gaast had immers een mooi KNRM station aan het water, bemand door de helden van Gaast. Voor de kust van Gaast raken nog regelmatig schepen in de problemen. Deze worden nu bijgestaan door het reddingsstation van Stavoren.

Verder niets? Jazeker, er is meer, want Gaast is nog te kort puur kustdorp af om het vroegere karakter volkomen te hebben verloren. Wat het precies is, is moeilijk te beschrijven. Misschien zit het in de knusse bebouwing, misschien in enkele typische huisjes, of misschien in de bevolking zelf, hoe dan ook: wie Gaast binnenstapt voelt een andere sfeer dan die van het doorsnee Friese plattelandsdorp en het kan bijna niet anders of de zee moet voor die sfeer hebben gezorgd.

Het water trok zich terug en meteen kwam het land opzetten. Het zocht meer contact met het dorp. De weg van Makkum langs de zeedijk naar Workum was er al, maar het was vroeger een sintelpad. Dat sintelpad hield op een gegeven ogenblik op voor de weilanden. Nu ligt er een doorgaande asfaltweg.

Zo trok het land aan het dorp en de greep van het water verslapte. Of de bewoners van Gaast er tevreden mee zijn? Inmiddels staat het IJsselmeer er vol met windmolens, op ongeveer 6 km afstand en zo’n 180m hoog. Het grootste niet offshore windmolenpark ter wereld. Veel weerstand was er niet. Bewoners begrepen ook wel dat de ‘vooruitgang’ niet te stoppen is. De tijden veranderen nu eenmaal en je verzetten heeft niet veel zin. Tijdens de introductie vooraf werd nog beloofd dat deze de windmolens op land zouden vervangen. Echter, daar komt uiteindelijk niets van terecht. Als je van Bolsward naar Gaast rijdt dan lijkt het alsof het dorp wordt omringt door molens met rood knipperende verlichting. Tja de belofte dat die verlichting uit zou gaan, als deze niet nodig is voor de vliegtuigen, is (nog) niet nagekomen. Maar belofte maakt schuld, toch? Of is ook dat inmiddels onzeker? We houden hoop.

Waar is de stilte gebleven, waar is de rust, de eenvoud in het landschap, het geluid van het water en de vogels, een schaap op de dijk. Waarom is het niet meer donker s’avonds? Waar komt die bromtoon vandaan? Wat is er aan de hand?

Nieuwe molens als een middel om de dreiging van het water te beteugelen. Niet in de context van het bemalen van van het gebied maar als middel om de wereld onder de anderhalve graad temperatuurstijging te houden en zo de zeewaterspiegelstijging te verminderen. De dreiging van het water is dus nog steeds actueel.

Dit dorp aan het Ijsselmeer heeft al het een en ander doorstaan. Ook deze veranderingen verwijnen wel weer naar de achtergrond. Maar wat komt er dan? Misschien verdwijnen de weilanden wel omdat de boeren niet meer mogen boeren, de koeien onwenselijk worden en veel weilanden omgeploegd worden ten behoeve van akkerbouw met alle gevolgen van dien. De onzekerheid, de pijn, we verliezen de controle. Waar gaat dit naar toe? Vroeger was er de dreiging en onzekerheid van de zee, nu is het de overheid die weinig perspectief biedt aan zovelen op het platteland. Daarbij komt ook nog eens dat bewoners zich steeds meer zorgen maken over de chemicalien die worden gebruikt rond het dorp. Veel duidelijkheid is daar niet over. Gelukkig zijn er initiatieven om daar met elkaar over te praten.

De teloorgang van een prachtig karakteristiek oud cultuurlandschap is inmiddels wel een feit, de ooit zo prachtige vergezichten zijn veranderd, helaas. Maar verandering is van alle tijd, toch? Echter, het gaat nu wel erg snel allemaal en dat is wel heel anders dan vroeger, wanneer komt het besef? Ooit wordt duidelijk wat we hebben verloren. De natuur heeft ons nodig maar wij ook de natuur.

Uit protest hangt de vlag inmiddels op zijn kop, ook in Gaast. Maar de toenemende onzekerheid zit niet bij een enkele partij. Misschien ligt de oplossing wel in meer samenwerking met elkaar.

Gaast is sterk, Gaast is mooi. Omgaan met veranderingen en onzekerheid zit in het dna van de Gaasters. Gaast verandert mee met de tijd, altijd.

Door een inwoner van Gaast.